İyi Komşu Kimdir

Komşu Komşunun Kor’una Muhtaçtır

 Cenazesi olan ev üç gün yemek pişirmezdi eskiden. Komşular gelir ve cenazenin asıl sahipliğini yapar, yıkar, kefenler, yasin ve mevlit okur, yemek yapar, ölüyü defneder, çay demler, taziye ziyaretlerini kabul eder ve hane sahibinin acısını hafifletirdi.

Modernleşmenin küresel bir ‘belâ’ olduğunda hemfikir olanlar, bu yeni yaşama tarzının ‘komşuluk’ denilen ve akrabalık, dindaşlık ve giderek insanlık ilişkilerini de berheva ettiğini, söylüyorlar. Söyleniyor ya, bunun ‘siteler’de de, ‘bilmem ne kentler’de de sürmesini, yeniden kurulması gerektiğini de belirtiyorlar, ama bunun o eski mahalle ve sokakların, cumbalı, ahşap, taş, kerpıc evlerin, hayatlı, avlulu, çeşmeli, çınarlı, dutlu, ceviz ağaçlı yapıların olmadığı, beton ve metal yığınları arasında insanların telâşla, sevgisiz, şefkatsiz, diğergamlıktan uzak, asık suratla, birbirlerini potansiyel düşman ve tehlike görürcesine dolaştıkları, koşuşturdukları bu yeni hayatta bunun nasıl oluşacağını bilemiyorlar. Bu belirsizlik ve kaos, yeni hayatın, modern zamanların ne denli belalı bir süreç olduğunu apaçık gösteriyor.

Komşuluk sihriyet ve din bağı gibi, beraberinde bir ‘hukuk’ getiriyordu.

Hani ‘komşusu aç iken tok yatan bizden değil’di, ‘komşu komşunun külüne muhtaç’tı, ‘ev alma komşu al’dı, ‘komşusunun kendisinden razı olmadığı kişi hakiki manada iman etmiş olmaz’dı, ‘İslâm ahlâkı komşuluk hukukunu gözetmeyen için geçerli değil’di… Bu değerler, yeni hayatla birlikte âdeta buharlaşıverdi.

Buharlaşan sadece bu olsa. Komşu kavramı da gündelik sözlüğümüzden sessizce çekiliverdi.

Bu sessizliğin hayra alâmet olmadığı kesin.

Komşu, anne, baba, teyze, eş, kardeş, çocuk, hala, dayı, amca, din kardeşi, mümin yoldaşı, yol arkadaşı gibi bir şey(di) aslında.

Adına dünya denilen ve bir gölgelikte birkaç saat konaklamaktan ibaret olan, bir oyun bir oyalanma biçiminde nitelenen bu iki günlük yaşamda, varoluşun ağır baskısının bir ölçüde paylaşıldığı komşuluk serinliği yok artık.

Komşuda pişer bize de düşer sözü de nisyana gömüldü.

Cenazesi olan ev üç gün yemek pişirmezdi eskiden. Komşular gelir ve cenazenin asıl sahipliğini yapar, yıkar, kefenler, yasin ve mevlit okur, yemek yapar, ölüyü defneder, çay demler, taziye ziyaretlerini kabul eder ve hane sahibinin acısını hafifletirdi.

Düğün, nişan, kına olduğunda, komşular toplanır, hediyeler getirilir, tiritler, pilâvlar pişirilir, kına yakılır, nişan takılır, gelin annesinin yollama ağıtları paylaşılır, düğün evinin telâşı birlikte kotarılır, iş usulca yoluna koyulurdu.

 Asker uğurlayan annenin gönlündeki sızıyı komşular paylaşır,asker karşılamanın coşkusuna ortak olurdu.Sünnet düğünlerinde lokum ve kızılcık şerbetini, bisküviyi, ‘ol-du da bitti maşallah' nakaratını komşular birlikte havalandırırdı. Dertler, acılar ve neşeler, komşularla birlikte hafifler ve büyürdü.

Şimdilerde, modern zamanlarda bu ilişkiler ağı yerini yeni birnetwork'a, bu hayatın mantığını kurgulayanların zihniyetine paralel olarak, bambaşka bir şeye terk etti. Bunu adlandırmak çok güç. Güç olduğu kadar, yeniden, sıcak, samimi, ihlâslı, hasbi bir komşuluk ağı kurmanın, komşuluk huzuru gerçekleştirmenin, hayırlı komşu sahibi olmanın, komşuluk borcunu eda etmenin, bu hukuku gözetmenin ve yaşatmanın, böylece hakiki bir insanlık durumuna bu geçici dünyada tanıklık etmenin de neredeyse imkânsızlaştığı bir süreçten geçiyoruz. Buna rağmen umutlarımızı yitirmenin bir anlamı yok.Varsın gayr-i insanî bir mimari ve projeyle kurgulanmış o tuhaf ‘site'lerde yaşayalım, birbirimizle asansörde karşılaşıp selâm verip vermemekte tereddüt edelim, ağır poşetleri güçlükle taşıyan komşumuzu görüp yolumuzu değiştirelim, arabasını park ederken arabamıza çarpacak, çizecek diye hasmane bakalım, her şeye, bütün bunlara rağmen, yine de umitvar olmalıyız. Aslolan gönül ise, gönülde yatan o tükenmez muhabbet ise, mekânın elverişsizliği ya da başka nedenler, bizi, yine de yanı başımızda geceyi aç geçiren komşumuzu tespit edip ona sıcak bir çorba pişirerek gönlünü almaktan alıkoymamalı. Cenaze olduğunda yine koşalım, düğüne katılıp sevinçleri paylaşalım, zekât, sadaka vb. infaklarımızla güç durumda olan komşularımıza yardım edelim.

İrfan semasının büyük yıldızlarından Ahmed Rıfaî hazretleri gibi, evimize konuk geldiğinde, ona ikram edecek hiçbir şeyimiz yok ise, komşularımızın kapısını çalıp, konuğu-muz için yiyecek isteyelim.Kimsesizlere, çaresizlere, dul ve yetimlere,açlara, biilaçlara, yaşlılara ve hastalara koşalım. Kendisi hasta iken bile hastaların hizmetini terk etmeyen Hz. Seyyid gibi, biz de diğergamlığımızı her şeye rağmen sürdürmeye çalışalım. Belâ umumidir ve gidişat tersine çevrilemezdir.

 Lâkin Hüseyin Nasr'ın dediği gibi, bu sürecin çekim kutbu tersine çevrilebilir.Bunu gerçekleştirmenin yegane yolu ise,‘komşusu aç iken tok yatan bizden değildir' nidasıdır.Bu çağrı yüreğimizin en gizli köşelerini titrettikçe umut var demektir. Komşusunun kendisinden emin ve razı olmadığı bir insanın asla gerçek anlamda iman etmiş olamayacağını düşünelim. Komşu komşunun koruna muhtaçtır.İçimizdeki komşuluk ateşini yeniden yakmak için de...

Sadık YALSIZUÇANLAR

(Diyanet Aylık Dergi, Kasım 2006)